Tom - Pon 22 Paź, 2007 20:12 Temat postu: Makulatura Szansa dla środowiska naturalnego i... przemysłu papierniczego Od dawna trwa w Polsce dyskusja o konieczności i sposobach rozwiązania problemu odpadów. W 2002 r. wprowadzono proekologiczne ustawy, których celem jest zwiększenie odzysku surowców wtórnych. Jednak dotąd zaledwie kilka procent powstających w naszym kraju odpadów jest powtórnie przetwarzanych, a pozostałe trafiają na składowiska komunalne lub są wywożone na wciąż liczne "dzikie wysypiska". Coraz większy udział w odpadach ma papier. W 2006 r. zużyliśmy 3,5 mln ton papierów i tektur (w przeliczeniu na 1 mieszkańca zużycie przekracza 92 kg), z czego powtórnie do produkcji skierowano nieco ponad 1,3 mln ton. Z pozostałych 2,2 mln ton niewielka część została przeznaczona do długotrwałego użytku lub przechowywania (np. dokumenty i wydawnictwa), ewentualnie zużyta doszczętnie (np. papiery higieniczno-sanitarne). Ok. 1,5 mln ton - zatem blisko połowa zużytego papieru - trafiła na legalne i nielegalne wysypiska, stając się składnikiem kłopotliwego spadku dla następnego pokolenia. Sytuacja ta jest szkodliwa również dla przemysłu papierniczego, który boryka się z niedoborem odpowiednich ilości makulatury, co również ogranicza decyzje o ewentualnym zwiększaniu mocy produkcyjnych w polskich papierniach. Papiernicy do wyrobu papieru surowce wtórne wykorzystywali od dawna. Już wynalazca papieru - Chińczyk Caj Lun - swoje pierwsze arkusze w 105 r. n.e. wyprodukował m.in. ze starych sieci rybackich. W Europie jako surowiec papierniczy zastosowano włókna ze szmat lnianych. Papiernictwo europejskie było zatem od średniowiecza gałęzią wytwórczości zużywającą surowiec wtórny, a papiernicy przyczyniali się do zmniejszania ilości odpadów, czym nieświadomie dbali o środowisko. Makulaturę jako surowiec papierniczy wykorzystywano od niepamiętnych czasów, jednak początkowo dotyczyło to głównie ścinków lub nieudanych arkuszy. Już w XV w. odnotowano pierwsze próby zastosowania zużytego papieru do wyrobu tapet oraz opraw introligatorskich. Z XVIII stulecia pochodzą informacje o zastosowaniu makulatury przy wykonywaniu gilz nabojowych oraz zużywania jej w stoczniach do uszczelniania szpar w budowanych okrętach. Papiernicy od niepamiętnych czasów borykali się z niedoborem surowców, jednak nie wykorzystywali masowo makulatury, gdyż było jej niewiele; na ogół z wytwarzanego wówczas papieru powstawały książki i dokumenty, przeznaczone do długotrwałego użytku lub do wieloletniego przechowywania. Szmaty pozostały cennym surowcem papierniczym jeszcze w okresie przemysłowej produkcji. Zbieracze szmat, zwani nieco pogardliwie "szmaciarzami", byli spotykani w polskich wsiach i miasteczkach jeszcze w latach 70. XX wieku. Ostatecznie jednak przemysł papierniczy przestawił się na wykorzystanie drewna; pierwsze arkusze z tego surowca powstały w 1844 r. Większe znaczenie jako surowiec makulatura zyskała dopiero w 2 połowie XX w. Można wskazać dwie zasadnicze przyczyny tego zjawiska: kurczenie się zasobów drewna oraz problem ze składowaniem zużytego papieru. W ciągu ok. 100 lat produkcja papieru zwiększyła się ponad 700 proc., co wymagało coraz większej ilości surowców, a makulatura nie przetwarzana, powodowała gwałtowne zwiększanie ilości odpadów. W większości krajów Europy Zachodniej zalety makulatury dostrzeżono już dawno. Tamtejsze społeczeństwa mające wysoką świadomość ekologiczną wywierały naciski na przemysł, by przetwarzał jak najwięcej surowców wtórnych. Zaczęto stosować makulaturę do produkcji papieru wcześniej wytwarzanego z drewna. Początkowo ze zużytego papieru powstawały głównie papiery i tektury do pakowania, z czasem zastosowano go jako surowiec na papier toaletowy, a od ponad 20 lat z makulatury produkuje się również papier gazetowy. Coraz skuteczniejsze systemy odzysku makulatury w wielu krajach powodują, że udaje się odzyskać nawet ponad 70 proc. zużywanego papieru, gdy w Polsce niespełna 40 proc. Przemysły papiernicze krajów mających najlepsze wyniki recyklingu, nie są w stanie wykorzystać odzyskanego papieru. Dlatego makulatura stała się przedmiotem handlu zagranicznego. W 2001 r. Stany Zjednoczone wyeksportowały 9,6 mln ton papierniczego surowca wtórnego. Spośród krajów europejskich największym eksporterem makulatury są Niemcy, które sprzedały wówczas 3,3 mln ton. Głównymi odbiorcami są kraje Dalekiego Wschodu - Chiny, Korea Południowa oraz Indie. Nasze zapóźnienia w odzyskiwaniu makulatury związane są z brakiem rozwiązań systemowych oraz lukami w edukacji ekologicznej. W innych krajach powszechnie uznaje się, że za zbiórkę i recykling odpadów odpowiadają ich wytwórcy, czyli przemysł produkujący towary, handel- ich dystrybutor oraz każdy konsument zużywający różne produkty i pozbywający się opakowań. Dlatego wprowadzono skuteczną segregację odpadów; w Niemczech aż 95 proc. obywateli deklaruje, że w domu segreguje własne odpady. Ludność angażując się w segregację i zbiórkę surowców wtórnych nie oczekuje za nie zapłaty. Ma natomiast świadomość, że pozwoli to zmniejszyć wydatki za wywóz i utylizację odpadów oraz przyczyni się do poprawy stanu środowiska naturalnego. Każda, nawet najbardziej słuszna inicjatywa, bez szerokiej akceptacji społecznej skazana jest na niepowodzenie. Bez odpowiedniej informacji trudno zachęcić społeczeństwo do segregacji odpadów, zatem obok przepisów prawnych sprzyjających tworzeniu rozwiązań systemowych, niezbędna jest konsekwentna i zakrojona na szeroką skalę edukacja ekologiczna społeczeństwa. W Polsce od kilku lat różne instytucje i organizacje podejmują ten temat. Z ich inicjatywy powstało wiele cennych programów edukacyjnych. Również Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju opracowało program edukacyjny "Makulatura - surowiec XXI wieku", który spotkał się z szerokim zainteresowaniem wielu szkół. Zyskał również uznanie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które za program wyróżniło dusznicką instytucję w konkursie Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla 2001. Program jest realizowany w Muzeum Papiernictwa do dziś w formie ekologicznych lekcji muzealnych (ich uczestnicy makulaturę przetwarzają na masę papierniczą, z której czerpią papier). Gazeta Przyroda Polska, Nr 9 wrzesień 2007, Dr Maciej Szymczyk dyrektor Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju |
